نقد

نقد فیلم دو پاپ: یک فیلم دوستانه­ جذاب درباره­ آینده­ کلیسای کاتولیک

فیلم دو پاپ - The Two Popes یک فیلم در ژانر درام به کارگردانی فرناندو میرلس است که در سال ۲۰۱۹ منتشر شد. از بازیگران آن می‌ توان به آنتونی هاپکینز و جاناتان پرایس اشاره کرد.

خلاصه مطلب

  • «دو پاپ» تجسم شیرین و سرخوشانه‌ای از گفتگوهای بین پاپ بندیکت و کاردینال برگولیو دارد.
  • فیلم روی ماجرای لاپوشانی ماجرای تجاوز جنسی که به میراث بندیکت آسیب زد، ماله می‌کشد.
  • فیلم بعد از مرگ پاپ ژان پل دوم شروع می‌شود.
  • «دو پاپ» سعی دارد رازهای مگویی که خارج از دید محدود مردم قرار گرفته را به چالش بکشد.
  • «دو پاپ» واقعاً متعلق به بازیگران بااستعدادش است.

امتیاز منکلیسای کاتولیک تصویر چندان وسوسه‌­برانگیز و جذابی ندارد به همین دلیل به سختی می­‌توان تصور کرد که شهر واتیکان پس‌­زمینه­ مناسبی برای یک فیلم دوستانه باشد مخصوصاً فیلمی درباره­ مقام پاپ. هوشمندی ذاتی «دو پاپ» هم در همین نکته نهفته است، کارگردان «فرناندو میرلس» و نویسنده «آنتونی مک کارتن» تجسم شیرین و سرخوشانه­‌ای از گفتگوهای بین پاپ بندیکت (آنتونی هاپکینز) و کاردینال برگولیو (جاناتان پرایس) دارند که منجر به بازنشستگی غیرمعمول بندیکت و جانشینی برگولیو در سال ۲۰۱۳ شد.

اگر این به نظرتان نامعمول یا حتی کمی مضحک می­‌آید، خب، بله: رابطه­ دوست‌داشتنی بین این دو شخصیت و حال و هوای شادی­‌بخش فیلم اغلب با موضوع فیلم در تقابل هستند. و این باعث می­‌شود که هر جا فیلم بخواهد نگاه عمیق‌­تری به مسائلی مانند ایمان یا جنجال­‌های پوچ­‌تری در رابطه با کلیسای کاتولیک امروزی بیندازد، نوعی ناهماهنگی عجیب به وجود بیاید. «دو پاپ» روی ماجرای لاپوشانی ماجرای تجاوز جنسی که به میراث بندیکت آسیب زد، ماله می‌­کشد و به این ترتیب جنبه­ مهمی از این درام را تضعیف می­‌کند. اما تماشای پرایس و هاپکینز آنقدر لذت­‌بخش است که «دو پاپ» موفق می­‌شود داستان غیرجذاب ارزش­‌های مذهبی را دست‌­یافتنی‌­تر از آن‌چه فکرش را می‌­کردیم، به نمایش درآورد.

فیلم دو پاپ

در مجموعه­ فیلم­‌های اخیر درباره­ پاپ، «دو پاپ» جایی بین طنز خیال­‌اندیش «نانی مورتی» با عنوان «ما یک پاپ داریم» درباره­ یک پاپ که نمی­‌داند شایستگی این مقام را دارد یا نه و مستند زندگینامه‌­ای «ویم وندرز» با عنوان «پاپ فرانسیس: مردی که پای حرفش می­‌ماند» قرار می‌­گیرد. حتی وقتی به بررسی ریشه­‌های پس‌­زمینه­ پیچیده­ رابطه­ دوستانه­ دو شخصیت فیلم می‌­پردازد هم معتبر به نظر می‌­آید.

دو شخصیت فیلم بیشترِ وقت فیلم را در حومه­ شهر و اتاق‌­های واتیکان می‌­گذرانند و کم کم به یک زوج عجیب دوست‌داشتنی تبدیل می­‌شوند. سری فیلم‌­های «سفر» به کارگردانی «مایکل وینترباتم» را تصور کنید که به جای غذا، به مسأله­ ایمان می‌­پردازد. میرلس که قبلاً فیلم «شهر خدا» را هم ساخته، معمولاً کمدی کار نمی­‌کند اما «دو پاپ» بیشتر از آنچه در ابتدا نشان می­‌دهد، بخش‌­های طنزآمیز دارد.

اما این ویژگی را بر پایه­ یک درام مستندگونه­ تأثیرگذار، بنا می‌­کند. اگر از شرایط مهم و فراموش‌­نشدنی آخرین تغییر پاپ خبر ندارید، فیلم به خوبی همه چیز را برای شما تعریف می­‌کند. فیلم بعد از مرگ پاپ ژان پل دوم شروع می­‌شود، کاردینال­‌ها دور هم جمع شده‌­اند تا درباره­ جانشین او تصمیم بگیرند. پس از دیدگاه‌­های شدیداً محافظه­‌کارانه­ پاپ فقید، درباره­ نامزد احتمالی که بتواند کلیسا را در راه­‌های جدیدی رهبری کند حدس و گمان­‌هایی زده می­‌شود، و میرلس تصاویر جالبی از پوشش‌­های خبری و «بال غربی» را کنار هم می‌­چیند – مانند گفتگوی استراتژیک بین نامزدها درون واتیکان. با اینکه برخی سعی می­‌کنند برگولیو را وادار به پذیرش این مقام کنند، اما این آرژانتینی فروتن که دیدگاه­‌های مترقیانه‌­ای هم دارد از قبول مسئولیت سر باز می­‌زند؛ اما کاردینال راتسینگر با قدرت جلو می­‌آید و به سرعت این مقام را در اختیار می­‌گیرد.

فیلم دو پاپ

فیلم خیلی سریع از این آغاز فوری رد می­‌شود. میرلس با کمی بازیگوشی کار روزانه­ کاردینال‌­ها را به تصویر می­‌کشد، در یک صحنه برگولیو با سوت آهنگ آبا را اجرا می­‌کند. وقتی دوربین با صحنه‌­پردازی دراماتیک خود، هزاران تماشاچی بیرون ایستاده را نشان می‌­دهد مشخص می‌­شود که «دو پاپ» سعی دارد رازهای مگویی که در آن سوی دیوار و خارج از دید محدود آن­‌ها قرار گرفته را به چالش بکشد.

و بعد برگولیوی دلتنگ به زندگی ساده­ خود در بوینس آیرس برمی­‌گردد، سال­‌ها می­‌گذرند، و او در سال ۲۰۱۲ تصمیم می­‌گیرد به رم برود و تقاضای بازنشستگی خود را با رئیسش مطرح کند. اما ژان پل فکر دیگری دارد و برگولیو را به خانه­ ییلاقی خود می‌­برد تا درباره­ موضوع­‌های مختلفی گفتگو کنند.

این دو نفر با گشت‌و‌گذار در باغی مشرف به شهر، درباره­ مسائل دینی که قبلاً مورد انتقاد برگولیو بوده‌­اند گفتگو می­‌کنند، از دیدگاه‌­های آزاد و غیرسخت­‌گیرانه‌­اش درباره­ کسانی که می‌­توانند در مراسم عشای ربانی شرکت کنند تا روشنفکری‌­اش درباره­ هم­جنس‌­گرایی. بندیکت به تندی می‌گوید «من با همه­ چیزهایی که گفتی مخالفم.» اما به هر حال به گفتگوی‌شان ادامه می­‌دهند و در بحث عمیقی درباره­ اینکه آیا کلیسا می­‌تواند اجازه­ دیدگاه‌­های تحولی را بدهد یا نه، فرو می‌­روند. پاپ اصرار می‌­ورزد «داری مصالحه می‌­کنی» و برگولیو هم جواب می­‌دهد «تغییر یعنی مصالحه.»

میرلس در این فیلم که پس از «باغبان وفادار» بهترین فیلمش محسوب می­‌شود، نمایش فکری خود را از زوایایی دراماتیک و در صحنه‌­هایی از واکنش‌­های ضمنی به تصویر می­‌کشد. اما «دو پاپ» واقعاً متعلق به بازیگران بااستعدادش است که نوعی گرمی به این اتفاقات می­‌بخشند و هر دو مرد را به شخصیت­‌هایی دل‌سوز و با عقاید محکم تبدیل می­‌کنند.

فیلم دو پاپ

پرایس بازیگری اهل ولز که به نحوی موفق شده لهجه­ آرژانتینی خوبی به خود بگیرد، توانسته ترکیبی از جدیت و خوش‌­رویی را به نمایش بکشد که پاپ فرانسیس را به شخصیتی محکم و تأثیرگذار در دنیا تبدیل کرده است. اما هاپکینز انگار به دنیا آمده تا نقش بندیکت کج‌­خلق را بازی کند و هر بار که حرف تحریک‌­آمیزی از مخالف عقیدتی خود بشنود، ابروهایش گره بخورند.

فیلمنامه­ «مک کارتن» به بندیکت اعتماد می­‌کند و به راحتی از او می­‌گذرد – با اینکه بر باورهای خودش پافشاری می­‌کند، اما آن‌قدر منطقی هست که بفهمد کلیسا برای حفظ کارایی خود باید تغییر کند. برگولیو می­‌گوید «ما داریم مردم رو از دست می­‌دیم»، پاپ با این ادعا مخالفتی نمی­‌کند. برعکس، راهی برای پیشرفت پیشنهاد می­‌کند: به جای اینکه استعفای برگولیو را بپذیرد، به او اصرار می­‌کند مقام پاپی را قبول کند. روش فی‌البداهه­ فیلم برای رویارویی با این تغییر ناگهانی، اساسی­‌ترین نکته­ فیلم و نقطه­ اوج آن است.

از این‌جا به بعد، «دو پاپ» وارد فلش­بکی طولانی به روزهای جوانی برگولیو در دوران دیکتاتوری آرژانتین و نقش جنجالی او در حکومتِ آن زمان می‌شود. این سکانس‌­های سفید و سیاه دیر وارد فیلم می­‌شوند و با انرژی بازی‌گوشانه­ فیلم هم در تضاد هستند و آن رابطه­ خوب محوری که تا به این‌جا فیلم را جذاب کرده بود را قطع می­‌کنند. به نظر می‌­آید فیلمسازان فراموش کرده‌­اند که قرار بود داستانی دوستانه را تعریف کنند و در عوض سراغ نوعی درام خسته‌­کننده می­‌روند. اما وقتی این اشتباه تمام می­‌شود، داستان گذشته­ برگولیو به ما کمک می­‌کند بفهمیم چرا در برابر اصول و قواعد مقاومت می­‌کند. او می­‌گوید «من دیگه نمی­‌خوام یه فروشنده باشم» اما این ذهنیت دقیقاً همان چیزی است که باعث می‌­شود او گزینه­ خوبی برای پاپ شدن باشد.

فیلم دو پاپ

«دو پاپ» زمان زیادی را صرف می­‌کند تا به شکلی سرگرم‌­کننده بر وجود این معضل تأکید کند، و به نظر برخی از مردم این همان نقطه­ بی‌­بازگشت است: به هر حال، کلیسای کاتولیک هنوز نگاه مثبتی به افراد هم­‌جنس‌­گرا و سقط جنین ندارد. و فیلم گناهان بندیکت را می­‌بخشد – وقتی در نهایت به دخالت خود در لاپوشانی رسوایی کودک­‌بازان اعتراف می­‌کند، فیلم جزئیات را حذف یا محو می­‌کند و موسیقی اوج می‌­گیرد، انگار که اهمیت جزئیات از اهمیت نتایج نهایی کمتر است. هرچند این کار به حفظ حال و هوای مهربانانه­ فیلم کمک می‌­کند اما ریاکارانه هم هست.

با این وجود، موفقیت فیلم در تبدیل یک موضوع سنگین و تفرقه‌­افکن به موضوعی دست­‌یافتنی­‌تر، جذابیت غیر قابل انکاری دارد. برگولیو تأکید می­‌کند «قدرت شما ناشی از این حقیقته که باید در این شغل زجر بکشید و بمیرید» و با توجه به آن شأن و مقام، عجیب است که میرلس موفق شده فیلم را چنین چابک بسازد.

جذابیت فیلم تغییر می­‌کند وقتی که برگولیو را می­‌بینیم که سعی دارد با آهنگ «بلک برد»، رقص تانگو را به بندیکت بیاموزد و یا وقتی که درباره­ آینده­ کلیسا بحث می­‌کنند و در عین حال پیتزا می­‌خورند. انسانی نشان دادن این جهان تک و تنها قطعاً آن را دست­‌یافتنی‌­تر می­‌کند اما امکان بررسی عمیق و ژرف آن را محدود می­‌نماید. تبدیل نقطه­ مرکزی قدرت مذهبی به یک موضوع دست­‌یافتنی، چالش عجیبی است و نتیجه­ آن هم موهبتی درهم‌­آمیخته است.

۱
منبع
indiewire
برچسب ها
نمایش بیشتر

همچنین بخوانید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن