نقد فیلم جوکر؛ دلایل متفاوت برای لبخندهای خونین جوکر!

فیلم سینمایی جوکر - joker ساخته تاد فلیپس با بازی تحسین‌ برانگیز خواکین فینیکس داستان یک کمدین شکست خورده به نام آرتور فلک در گاتهام است که پس از کشیده شدن به مرز جنون، وارد دنیای جرم و جنایت می‌ شود.

خلاصه مطلب

  • اولین تفاوت «جوکر» تاد فیلیپس، زمان ساخت و اکران آن است.
  • «جوکر» یک فیلم انقلابی نیست.
  • چهره جوکر سفید، لبانش سرخ و موهایش سبز رنگند.
  • جوکر در تمام روایت‌های پیشین انگیزه‌اش دزدی است

امتیاز منتقداولین تفاوت «جوکر» تاد فیلیپس با نمونه‌های قبلی، زمان ساخت و اکران آن است. «جوکر» تاد فیلیپس وقتی قرار شد ساخته شود که تجمعاتی مثل اعتراضات هامبورگ به نظام سرمایه‌داری در حاشیه نشست سران کشورهای صنعتی (موسوم به جی ۲۰) در مرحله تدارک قرار داشت و البته هنوز عملیاتی نشده بود و وقتی روانه پرده‌ها شد که جلیقه‌زردهای فرانسه به سالگرد اعتراضات‌شان نزدیک می‌شدند. وقتی این فیلم داخل یکی از سالن‌های سینمایی فرانسه در حال نمایش بود، مخاطبی گمنام از روی صندلی‌اش فریاد الله اکبر سر داد و عده‌ای از ترس حمله تروریستی سالن را ترک کردند. در اعتراضات عراق که شروع‌شان به قبل از اکران فیلم «جوکر» برمی‌گردد، کسانی با آرایشی شبیه همین دلقک سینمایی به اجتماعات وارد شدند و بقیه با آنها سلفی گرفتند. «جوکر» در خیلی از نقاط دنیا تبدیل به نماد خشم فرو خورده‌ای شد که شاید یک‌سری گروه‌های اجتماعی متضاد با همدیگر را در دایره‌اش یک‌جا جمع کرد.

اتفاقا امسال در جشنواره کن هم فیلمی توانست برنده نخل طلا شود که شباهت‌های مضمونی‌اش به «جوکر» قابل انکار نیست، با این تفاوت که جوکر در فضای داستان بین شهروندان خشمگین طرفدارانی پیدا می‌کرد و خانواده خشمگین فیلم «انگل» در تمام رسانه‌ها به عنوان قاتل یا همدست قاتل معرفی می‌شدند و جز همدیگر کسی را نداشتند. با این حال، صحنه‌ای که در فیلم کره‌ای «انگل»، پدر خانواده فقیر، چاقو را در قلب مرد ثروتمند فرو می‌کند و غافلگیری شوک‌آور این صحنه که در عین حال بسیاری از مخاطبان درکش می‌کردند، نشان از این می‌داد که جهان امروز چقدر خشمگین است. این خشم نه تنها برآمده از فاصله طبقاتی و بهره‌کشی‌های ظالمانه طبقه سرمایه‌دار سفته‌باز، بلکه علاوه بر آن، بابت وضعیت تک‌صدایی جهان است. وقتی در این نوع فیلم‌ها به نمادهای رسانه‌ای حمله می‌شود از همین رو است. دنیا پر شده از تبلیغات بازرگانی و هدف این تبلیغات، طبقات برخوردار هستند.

فیلم سینمایی جوکر

 

این یعنی در چرخه عظیم اقتصاد امروزی، آنها که تولید می‌کنند و آفریننده هستند، حتی برای گول خوردن هم چیزی به‌حساب نیامده‌اند و عجیب نیست که اگر این خشم یک روز به طور ناگهانی فوران کرد، دیده شود که ویران‌گرترین نتایج را به بار بیاورد. اما «جوکر» یک فیلم انقلابی نیست، یک فیلم انتقامی است و به همین دلیل توانسته در جاهای مختلف دنیا بین گروه‌های متفاوت فکری و اجتماعی که رویکردی متضاد با هم دارند، محبوب باشد. یکی از موضع فاشیستی خشمگین است و یکی رویکرد چپ دارد. یکی سکولار است و دیگری در سالن نمایش الله اکبر می‌گوید. یکی برای همپالگی‌های طبقاتی‌اش بیشتر از خودش ناراحت و خشمگین است و دیگری فقط سهم خودش را می‌خواهد.

این‌طور که واکنش‌های مختلف به فیلم «جوکر» در سراسر دنیا نشان داد، جهان بی‌عدالت امروز اتفاقاً در گستراندن فقر و بدبختی و تحقیر بین گروه‌ها و طیف‌های اجتماعی مختلف، کاملا عدالت را رعایت کرده و کسی را بی‌نصیب نگذاشته و همین است که تمام تنوع‌ها و تناقض‌های افراد بی‌صدای دنیا را در این یک کلمه همصدا کرده که «نه!»، یا به عبارتی روشن‌تر؛ تصمیم جماعت‌های مختلف در یک هارمونی هماهنگ، از این احساس عجولانه آب می‌خورد که «هر چیزی باشد، فقط غیر از این که امروز هست». بله «جوکر» یک فیلم روانشناختی است؛ با آن قسمت از روح و روان افراد سروکار دارد که احساساتی اطفاء نشده نسبت به وضعیت خفقان‌آور جهان تک‌قطبی دارد. شاید در درون همه ما یک جوکر هست، همان‌طور که احتمالا در درون همه‌مان یک چگوارا هم باشد و البته کاراکترهای دیگر…

فیلم سینمایی جوکر

اما آیا اگر هر کدام از جوکرهای دیگر که طی ۵۰ سال گذشته در سینمای قصه‌گو، انیمیشن‌ها و سریال‌های تلویزیونی تولید شده‌اند، امروز به نمایش در می‌آمدند، ممکن بود که این درجه از تاثیرگذاری را در آنها روی جهان پیرامون دید؟ جوکر تاد فیلیپس چه تفاوت‌هایی با نمایش‌های قبلی این شخصیت دارد؟ شخصیتی که حدود ۸۰ سال پیش در کتاب‌های داستان مصور پا به عرصه وجود گذاشت و نوع خاصی از بدجنسی را ارائه می‌داد که یادآور توصیفات ابلیس یا همان شیطان رجیم در ادیان ابراهیمی بود.

توجه به تفاوت‌های جوکر تاد فیلیپس با نمونه‌های قبلی‌اش، یکی از راه‌گشاترین روش‌ها برای پی بردن به چرایی این تاثیرگذاری غافلگیرکننده است. جوکر معمولاً کتی ارغوانی می‌پوشد و گاهی کتی به رنگ آبی کاربنی. در فیلم  فیلم تاد فیلیپس جوکر کت قرمزرنگ پوشیده است. این تفاوت، احتمالا معنای نشانه‌شناختی خاصی ندارد جز اعلام علنی مرزبندی تاد فیلیپس با روایت‌های پیشین این شخصیت. چهره جوکر سفید، لبانش سرخ و موهایش سبز رنگند.

در بعضی از تصاویر، دور چشمانش نیز سیاه رنگ هستند که تمام این‌ها در فیلم تاد فیلیپس هم هست متنها با این تفاوت که علت این رنگ چهره، در داستان‌های مختلف، متفاوت است و تاد فیلیپس بر خلاف اکثر روایت‌های قبلی، این نوع آرایش چهره را مطابق اراده خود شخصیت نشان می‌دهد. در بیشتر کمیک‌ها، علت تغییر چهرهٔ جوکر، پرت شدن او به درون مواد شیمیایی ذکر شده ‌است. در این روایت‌ها جوکر پیش از این یک مهندس شیمی بوده اما حالا تاد فیلیپس آن را کسی نشان می‌دهد که از ابتدا شغلش دلقکی بوده است.

در برخی روایت‌ها، دو طرف دهان جوکر، زخمی مانند یک لبخند وجود دارد که در یک روایت، این زخم را بتمن بر صورتش می‌اندازد. در فیلم «شوالیه تاریکی» کریستوفر نولان، جوکر در دو صحنه مختلف، دو علت مختلف برای این واقعه ذکر می‌کند. در یک جا می‌گوید پدرش که یک الکلی معتاد بوده، یک شب که مست شده، با چاقو به مادرش حمله می‌کند. سپس به سمت او بر می‌گردد و به این بهانه که «چرا اینقدر جدی هستی پسر؟» با چاقو، لبخندی روی صورتش می‌کشد.

«چرا اینقدر جدی هستی پسر؟» تکیه‌کلام معروف جوکر در فیلم‌ها و کتاب‌های مختلف است؛ چیزی که تاد فیلیپس آن را به عمد حذف کرده است و به جایش از دهان جوکر می‌شنویم که «حتی یک بار در زندگی‌ام واقعا شاد نبوده‌ام». جوکر در جای دیگری از شوالیه تاریکی می‌گوید که همسرش به او می‌گفته چرا اینقدر کم می‌خندد؟ همسرش یک قمارباز بوده و یک بار، کلی بدهی بالا می‌آورد و طلبکاران، صورتش را خط خطی می‌کنند.

جوکر برای این که نشان دهد این موضوع برایش اهمیتی ندارد، با چاقو روی صورت خود لبخندی ایجاد می‌کند ولی همسرش که نمی‌توانسته چنین چهره‌ای را تحمل کند، او را ترک می‌کند. اما این علت زخم لبخند صورت جوکر در انتهای فیلم تاد فیلیپس خونی است که پس از بیان ناگفته‌های جوکر از دهانش در انتهای فیلم جاری می‌شود. یک تصادف برای نجات جوکر از ماشین پلیس توسط هوادارانش باعث می‌شود این خون در دهان او جمع شود و جوکر با آن دور دهانش طرح لبخند را رسم می‌کند که شاید همین با شکوه‌ترین صحنه فیلم باشد.

جوکر در اکثر روایت‌های قبلی مانند بسیاری دیگر از شخصیت‌های کمیک‌بوکی، توانایی یا قدرت فوق‌بشری خاصی نداردو فقط با مهارتش در خلق سموم شیمیایی سعی می‌کند دست به خرابکاری بزند. البته بعضا از سلاح‌های عجیب و نامتعارف مانند ورق نیز استفاده می‌کند اما جوکر تاد فیلیپس قبلا مهندس شیمی نبوده و سلاح خاص و پیچیده‌ای هم ندارد.

در برخی داستان‌ها نشان‌ داده شده که جوکر با دستیارش «هارلی کویین» رابطه عاشقانه دارد. هارلی هم معمولا به جوکر در اجرای نقشه‌های شیطانی‌اش کمک کرده است.  هارلی کویین دختر سفیدپوستی است که از ۱۹۹۲ به جهان جوکر وارد شد. او پرستار جوکر در بیمارستان روانی بود و به فرار این شخصیت کمک می‌کرد. اما در فیلم تادفیلیپس جوکر (البته در رویا) با یک دختر سیاه‌پوست رابطه عاطفی دارد. شاید یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های جوکر ۲۰۱۹ با نمونه‌های قبلی، انگیزه‌های او برای اعمال خرابکارانه‌اش باشد.

جوکر در تمام روایت‌های پیشین یا انگیزه‌اش دزدی است که این مورد کمتر وجود دارد و یا در بیشترین موارد، او نیتی جز رساندن پیام ندارد. در «بتمن» کریستوفر نولان صحنه‌ای هست که جوکر با دلار تپه‌ای بسیار بزرگ ساخته و از روی آن سر می‌خورد. سپس دلارها را با فندک آتش می‌زند و می‌گوید: «پول مهم نیست، مهم انتقال پیام است.» او همچون ابلیس، رسالتی برای خودش قائل است که ثابت کند انسان در ذات خودش موجود پلیدی است.

اما وقتی در فیلم تاد فیلیپس، رابرت دنیرو که نقش مجری استندآپ‌کمدی را بازی می‌کند، از او می‌پرسد «آیا سه کارمند وال‌استریت را کشتی تا پیامی برسانی و رهبر اعتراضات شوی؟» او پاسخ می‌دهد که نه، من آنها را کشتم چون آدم‌های بدی بودند. به عبارتی انگیزه او این‌بار کاملا شخصی تعریف می‌شود و حالا جوکر از یک شخصیت انقلابی خبیث که مثل شیطان رسالتی در نمایاندن خباثت انسان‌ها و تحریک آن دارد، تبدیل به الهه انتقام با نیت‌هایی قابل درک می‌شود که معلوم نیست قابل تایید هم باشند.

راهنمای خانواده

۳
برچسب ها
نمایش بیشتر

همچنین بخوانید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن